ERY I OKRESY GEOLOGICZNE

Historia Ziemi została podzielona na podstawie znalezionych skamieniałości zwierzęcych na
eony, ery, okresy i epoki. Oto wykaz przedstawiający, jak zmieniały się każde z nich na przełomie lat:

Wykaz przedstawiony powyżej nazywany jest tabelą stratygraficzną.

Tabela stratygraficzna jest to schemat obrazujący przebieg historii Ziemi na podstawie następstwa procesów i warstw skalnych. Obecnie przyjęta tabela stratygraficzna została ustalona przez Międzynarodową Komisję Stratygrafii (ICS).

Tabela ta jest podstawowym narzędziem pracy geologów i paleontologów. Tabela ta jednoznacznie definiuje oficjalną terminologię okresów geologicznych w historii Ziemi, dzięki czemu unika się stosowania tych samych nazw w różnych znaczeniach w publikacjach naukowych i podręcznikach z zakresu geologii i paleontologii.

W różnych opracowaniach można spotkać różne podziały stratygraficzne, z powodu ciągle trwających badań i typowania nowych profili wzorcowych (stratotypów). W obecnej oficjalnej wersji tabeli nie istnieją już okresy takie jak trzeciorzęd i czwartorzęd (zastąpione zostały przez paleogen i neogen - będące wcześniej podokresami trzeciorzędu), a niektóre powszechnie używane jednostki nie są jeszcze zatwierdzone. W tabeli ICS występują również jednostki nieobecne we wcześniejszej literaturze. Wersja ta nie definiuje również początku eoarchaiku, podczas, gdy w niektórych opracowaniach spotykamy się z datą 3800 mln i wcześniejszą erą - priskoikiem lub hadeikiem, podzielonym na 4 jednostki (późny imbryk, nektaryk, "grupy basenowe" i kryptyk), sięgające powstania Ziemi.

Kolejne okresy, wydzielone na podstawie szczątków organicznych mają różne długości. Najdokładniej podzielony eon, fanerozoik, stanowi zaledwie około 15% historii planety. Poszczególnym jednostkom przyporządkowane są kolory, którymi oznaczane są na mapach geologicznych.

HISTORIA STRATYGRAFII

Pierwsze podwaliny pod stratygrafię położył pod koniec XVII w. Niels Stensen. Stwierdził on, że warstwy skał ułożone są w określonej kolejności, i reprezentują konkretne okresy czasu. Sformułował on również zasadę superpozycji mówiącą, że każda warstwa jest najprawdopodobniej starsza od warstwy leżącej na niej, i młodsza od warstwy leżącej pod nią. Jego zasady były bardzo proste, jednak zastosowanie ich do prawdziwych skał niosło ze sobą pewne komplikacje. Pionierami identyfikacji warstw na podstawie skamieniałości, które zawierają, byli na początku XIX w. William Smith, Georges Cuvier i Alexandre Brogniart. Metoda ta pozwoliła geologom na lepszy i bardziej precyzyjny podział historii Ziemi; mogli również porównywać warstwy w różnych krajach, a nawet na różnych kontynentach. Jeśli w dwóch warstwach (niezależnie od odległości między nimi i różnic w składzie) występowały te same skamieniałości, istniały duże szanse, że powstały one w tym samym czasie. Szczegółowe badania warstw i skamieniałości prowadzone w Europie latach 1820-1850, zaowocowały periodyzacją, która używana jest do chwili obecnej.

Większość geologów zajmujących się w tych czasach stratygrafią stanowili Brytyjczycy, stąd na przykład nazwy kambr, ordowik i sylur pochodzą od nazw starożytnych brytyjskich plemion (i zdefiniowane są na podstawie stratygrafii Walii). Brytyjscy geologowie są również odpowiedzialni za pogrupowanie okresów w ery, i podział trzeciorzędu i czwartorzędu na epoki.

TŁUMACZENIE NAZW

    - sider - od greckiego słowa sideros, oznaczającego żelazo - z powodu powstałych w tym czasie rud żelaza
    - orosir - od greckiego słowa orosira, oznaczającego łańcuch górski
    - riak - od greckiego słowa rhyax oznaczającego strumień lawy
    - stater - od greckiego słowa statheros - stabilny
    - ediakar - od australijskiego płaskowyżu Ediacara, gdzie znaleziono wiele skamieniałości (tzw. fauna ediakarańska).
    - kambr - od prowincji rzymskiej Cambria - obecnej Walii
    - ordowik - od brytyjskiego plemienia Ordowików
    - sylur - od celtyckiego plemienia Sylurów
    - dewon - od nazwy brytyjskiego hrabstwa Devonshire
    - karbon - od słowa carbo - łac. węgiel
    - perm - od wchodniorosyjskiego miasta, gdzie znajdują się wzorcowe osady tego okresu
    - trias - od greckiego słowa trias, z powodu domniemanej trójdzielności okresu
    - jura - od francusko-szwajcarskiego pasma górskiego
    - kreda - od skał węglanowych występujących na wybrzeżu Anglii, powstałych w tamtym okresie
    - eocen - w wolnym tłumaczeniu "świt nowych czasów"